U lokalnim samoupravama u Bosni i Hercegovini (BiH) budžetska transparentnost nije na zadovoljavajućem nivou i neophodno je raditi na njenom poboljšanju, pokazali su rezultati istraživanja o budžetskoj transparentnosti u jedinicama lokalne samouprave u BiH koje je proveo Centar za istraživanja i studije – GEA iz Banje Luke.
„Budžetska transparentnost na lokalnom nivou ima ključan značaj jer omogućava efikasnije, odgovornije i inkluzivnije upravljanje javnim sredstvima. Nažalost, rezultati provedenog istraživanja pokazuju da je nivo budžetske transparentnosti jedinica lokalne samouprave u Bosni i Hercegovini na niskom nivou“, rekao je Vladislav Jakovljević iz Centra za istraživanja i studije – GEA.
Jakovljević dodaje da je u budžetske procese neophodno aktivnije uključiti predstavnike civilnog društva, medije i druge zainteresovane strane kako bi se istovremeno mogao osigurati dovoljno visok nivo informisanosti o budžetskim procesima.
Rezultati istraživanja su predstavljeni u Sarajevu na okruglom stolu pod nazivom “Koliko su otvoreni lokalni budžeti u Bosni i Hercegovini i kako ih učiniti transparentnijim”, a dio su projekta LENS – Jačanje kapaciteta organizacija civilnog društva za monitoring javnih budžeta koji finansira Evropska unija, a realizuju Centar za istraživačko novinarstvo (CIN), „Futura” i GEA.
Prosječan broj bodova evidentiran tokom istraživanja za sve posmatrane jedinice lokalne samouprave iznosio je 32,81 od maksimalnih 75 bodova, što je značajno ispod 50% na skali uspjeha. Također, kada se uzme u obzir da su rezultati globalnog istraživanja o otvorenosti budžeta u BiH za 2023. godinu imali indeks od svega 28, evidentno je da je nivo informisanosti javnosti o budžetskim procesima nizak.
Na ovom događaju predstavljeno je sveobuhvatno istraživanje o budžetskoj transparentnosti koje prvi put obuhvata sve jedinice lokalne samouprave u našoj zemlji. Tokom okruglog stola gradovi Bihać i Gradiška su predstavili svoje dobre prakse u kreiranju uslova za postizanje visokog nivoa transparentnosti trošenja javnih sredstava.
PRIRUČNIK ZA OCD – Korak po korak: od istraživanja do implementacije lokalne inicijative
Jasmina Ćoralić, pomoćnica za finansije i privredu gradonačelnika, rekla je da je Grad Bihać primjer dobre prakse u BiH.
„Uspostavljen je sistem za praćenje izvršenja budžeta, priprema izvještaja o izvršenju budžeta na mjesečnom nivou – za korisnike, redovno izvještavanje o izvršenju budžeta i trošenju budžetske rezerve na sjednicama Gradskog vijeća, što omogućava efikasnu kontrolu trošenja sredstava − aktivno uključivanje građana kroz javne rasprave, savjete i online platforme za sudjelovanje u kreiranju i nadzoru budžeta“, kaže Ćoralić.
Njen kolega iz Gradiške Darko Vrhovac, načelnik Odjeljenja za razvoj i međunarodne projekte, kaže da njegov grad ima aplikaciju finansijskih modula od ulaza dokumenta do izlaza, gdje je sve digitalizovano, a vezano je za budžet, ugovore, osnovna sredstva, ulazne i izlazne fakture.
„Imamo baze imovine, baze dokumentacije, više baza u kojima su sadržane informacije o imovini, DMS sistem uprava, bez papira, sve iz sistema možemo u open data otvoriti. E-uprava, odnosno podnošenje zahtjeva elektronskim putem je u fazi implementacije. Akti i odluke doneseni od strane Skupštine i gradonačelnika su u bazi, kao i druge baze privrednika, poljoprivrednika i slično“, rekao je Vrhovac.
Na okruglom stolu su prezentovani i podaci o izazovima ostvarivanja transparentnosti budžeta u maloj lokalnoj zajednici. Bojan Ćulibrk, samostalni stručni saradnik za opće i upravne poslove, privredu i preduzetništvo, javne nabavke i ljudske resurse Općine Petrovac-Drinić, kaže da u manjim lokalnim zajednicama za ostvarivanje principa budžetske transparentnosti nailaze na niz prepreka.
„Ograničeni kapaciteti administracije, tehnička i infrastrukturna ograničenja, slaba kultura učešća građana, politički uticaji, percepcija da transparentnost nije prioritet. Da bi se ovi izazovi prevazišli, potrebno je ulagati u kapacitete lokalne administracije, razvijati digitalne alate, naprimjer jednostavne budžetske portale, podizati svijest građana i uvesti obavezu uvođenja ključnih budžetskih dokumenata u jednostavnom, lako razumljivom formatu”, pojašnjava Ćulibrk.
Cilj projekta LENS – Jačanje kapaciteta organizacija civilnog društva za monitoring javnih budžeta je da doprinese borbi protiv korupcije kroz podizanje nivoa praćenja budžetske potrošnje i korištenja javnih sredstava na lokalnom nivou, uz aktivno učešće civilnog društva.
