Neispunjena obećanja stranih investitora vrijedna milijarde maraka

Centar za istraživačko novinarstvo (CIN) je izradio mapu stranih investicija iz oblasti energetike koje nisu realizovane ili se njihova realizacija godinama prolongirala. Za većinu ovih investicija najavljena je realizacija putem koncesija koje su davane na period od 30 godina, pojedine produžavane za još 15, ali radovi na terenu nisu počeli. U prosjeku se kasnilo 14,5 godina.

U mapi se nalazi 15 najavljenih stranih investicija u vrijednosti od najmanje 8,3 milijarde maraka.

Nakon godina mirovanja pojedini investitori su odustajali od koncesija, a njihova koncesiona prava, odnosno koncesiona preduzeća je otkupljivala Vlada Republike Srpske (RS) putem javnih preduzeća. Prema podacima koje su prikupili novinari CIN-a, Vlada je otkupila najmanje tri koncesiona prava, plativši ih najmanje 88 miliona maraka. Početkom 2026. godine Vlada pregovara o otkupu još tri koncesiona preduzeća koja su bila najavila investicije od ukupno 1,5 milijardi maraka.

Zbog neispunjavanja ugovornih obaveza ili jednostranog raskida Vlada RS-a je pred međunarodnim privrednim sudovima izgubila dva arbitražna spora, vrijedna najmanje 125 miliona maraka.

Koncesioni ugovori, aneksi i arbitražne presude skrivaju se od javnosti, a tek dijelovi podataka dostupni su iz zvaničnih izvještaja i saopštenja Vlade te od povezanih izvora.

Riječ je o projektima o kojima se u javnosti govorilo kao o velikim projektima koji će omogućiti prelazak na čistiju energiju i dugoročnu stabilnost u opskrbi strujom te otvaranje novih radnih mjesta.

Novinari CIN-a su podatke crpili iz ugovora i izvještaja o koncesijama, privrednih sudova, službenih glasnika, revizorskih izvještaja te izvještaja o radu preduzeća.

Mapa sadrži podatke o: nazivima poslovnih subjekata stranih investitora i državnih organa sa kojima su zaključivali ugovore, oblasti ulaganja i lokaciji, datumu potpisivanja ugovora kao i najavljenoj i ostvarenoj vrijednosti ulaganja. Dostupni su i podaci o trenutnom statusu projekata i razlozima njihovog zastoja ili nerealizacije. Mapa će tokom vremena biti ažurirana novim podacima.